ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ

      Ἡ ἐνασχόλησή μου μὲ τὰ Ἅπαντα τοῦ Παρθενίου Μετεωρίτου ξεκίνησε τὸ 2015, ὅταν ὁ φίλος καὶ φοιτητής μου Γιῶργος Μπιλάλης, στὸ πλαίσιο ἀναζήτησης κάποιων μελῶν γιὰ ἐπιστημονική του ἐργασία στὸ ψαλτικὸ μάθημα «Ὁ χορτάσας λαὸν ἐν τῇ ἐρήμῳ», ἐπισκέφθηκε τὶς Μονὲς τῶν Μετεώρων καὶ μὲ ἐρώτησε, τί ἄλλο μουσικῶς ἐνδιαφέρον θὰ μποροῦσε νὰ βρεῖ ἐκεῖ. Τοῦ ἀνέφερα τὸ μελοποιητικὸ ἔργο τοῦ Παρθενίου Μετεωρίτου ποὺ περιέχεται σὲ χειρόγραφα της Ἱ. Μ. Μεταμορφώσεως τοῦ Μεγάλου Μετεώρου (ΙΜΜΜ). Τὸ ἔργο αὐτὸ τὸ ἐγνώρισα γιὰ πρώτη φορὰ τὸ 1993 στὴν η΄ μουσικολογικὴ σπουδὴ τοῦ Ἱδρύματος Βυζαντινῆς Μουσικολογίας «Παρθένιος ἱερομόναχος Μετεωρίτης (δ΄ τέταρτο ΙΗ΄ αἰῶνος)· ἡ ζωὴ καὶ τὸ ἔργο του» με ὁμιλητὴ τὸν καθηγητὴ Γρηγόριο Στάθη, ἡ ὁποία πραγματοποιήθηκε στὸ πλαίσιο τοῦ Ἑλληνοδανικοῦ Συμποσίου Φιλοσοφίας καὶ Βυζαντινῆς Μουσικῆς. Σὲ ἐκείνη τὴν μουσικολογικὴ σπουδὴ παρουσιάστηκαν, ἐξηγηθέντα στὴν Νέα Μέθοδο (ΝΜ) ἀπὸ τὸν ἴδιο, κάποια λίγα μέλη τοῦ Παρθενίου.
      Μιᾶς καὶ τὸ ἔργο τοῦ Παρθενίου παρέμενε οὐσιαστικῶς ἀνεξήγητο καὶ ἄγνωστο, συμφωνήσαμε μὲ τὸν Ἅγιο Καθηγούμενο τῆς Ἱ. Μονῆς Μεταμορφώσεως π. Νήφωνα Καψάλη νὰ δώσουμε στὴν μουσικολογικὴ κοινότητα καὶ στοὺς ψάλτες τὰ ψαλτικὰ Ἅπαντα τοῦ Παρθενίου ἐξηγημένα ἀπὸ ἐμένα στὴν ΝΜ (Τόμος Α´), συνοδευόμενα ἀπὸ μουσικολογικὴ ἀνάλυση – σχόλια ἐπὶ τῶν ἐξηγήσεών μου, μαζύ μὲ τὰ πρωτότυπα χειρόγραφα Μετ 329 & 340 (Τόμος Β´). 
Ἔτσι, ἄρχισα τὴν μελέτη καὶ τὴν ἐξήγηση τῶν ἔργων τοῦ Παρθενίου, μὲ βάση στὴν ἀρχὴ τὰ χφφ τῆς Μονῆς Μεταμορφώσεως τοῦ Μεγάλου Μετεώρου 329 (Μετ 329) καὶ Μετ 340 ποὺ φωτογράφησε ὁ Γ. Μπιλάλης. Στὴ συνέχεια διαπίστωσα ὅτι κάποια μέλη τοῦ Παρθενίου διασώζονταν καὶ σὲ χφφ τῆς Μονῆς Ξενοφῶντος καὶ τῆς Μονῆς Βατοπαιδίου, τὰ ὁποῖα φωτογράφησε ὁ Γ. Μπιλάλης καὶ μὲ προμήθευσε μὲ τὶς σχετικὲς φωτογραφίες. Ἐπίσης, χρειάστηκαν χφφ τῆς ΕΒΕ, τὰ ὁποῖα πάλι εἶχε φωτογραφήσει ὁ Γ. Μπιλάλης ἢ μελέτησα ὁ ἴδιος στὴν ΕΒΕ.
      Τὰ Ἅπαντα τοῦ Παρθενίου ἐξήγησα κατὰ τὰ ἔτη 2015-2016. Μὲ τὴν βοήθεια τοῦ Θεοῦ ἐμφανίζεται τώρα καὶ ἡ ἔκδοσή τους. Στὸν πρῶτο τόμο παρουσιάζονται οἱ ἐξηγήσεις μου στην ΝΜ. Γιὰ τὴν εὐχερέστερη ψαλτικὴ χρήση, ἡ σειρὰ τῶν μελῶν εἶναι αὐτή, μὲ τὴν ὁποία παρουσιάζονται στὶς Ἀκολουθίες τῆς Ἐκκλησίας, μὲ τελευταῖα τὰ μέλη τῆς Προηγιασμένης, τοῦ Ἀκαθίστου καὶ τὸν Καλοφωνικὸ Εἱρμό, καὶ ὄχι ἀκριβῶς αὐτή, μὲ τὴν ὁποία εὑρίσκονται στὸ χειρόγραφο Μετ329.
      Στὸν δεύτερο τόμο παρουσιάζονται τὰ πρωτότυπα μουσικὰ κείμενα ἀπὸ τὸ χφ Μεταμορφώσεως 329, τὴν κύρια πηγή τοῦ ἔργου τοῦ Παρθενίου, καθὼς καὶ ἀπὸ ἄλλα χφφ ποὺ περιέχουν λιγότερες ἢ μεμονωμένες συνθέσεις του. Ἐπίσης, δίνεται μιὰ ἐκτενέστερη καὶ λεπτομερέστερη περιγραφὴ τῶν συνθέσεων τοῦ Παρθενίου, ἡ τοποθέτηση καὶ ὁ χαρακτηρισμός του ὡς μελοποιοῦ, οἱ ἰδιαιτερότητες τῆς γραφῆς του, οἱ ἀναφορὲς γιὰ τὶς παλαιότερες ἐξηγήσεις συνθέσεών του, καθὼς καὶ τί χρειάσθηκε νὰ μελετήσω γιὰ τὶς ἐξηγήσεις ποὺ ἐπεχείρησα ἐγώ. Μετὰ ἀπὸ κάποιες γενικὲς καὶ σύντομες παρατηρήσεις περὶ ἐξηγήσεων, ποὺ προκύπτουν ἀπὸ τὴν γενικότερη ἔρευνά μου καὶ ἐνασχόλησή μου μὲ τὴν παλαιὰ σημειογραφία καὶ τὴν ἐξήγησή της, δίνονται λεπτομερῆ (ὅσο κρίνω ὅτι χρειάζεται) σχόλια ἀνὰ μέλος, μορφολογικὰ καὶ ἐπὶ τῆς ἐξηγήσεως, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν ἀπαραιτήτων διορθώσεων κάποιων λαθῶν τοῦ πρωτοτύπου κειμένου. Τὰ μέλη σχολιάζονται κατὰ τὴν σειρὰ ποὺ παρουσιάζονται καὶ στὸν πρῶτο τόμο.
      Στὰ ΑΠΑΝΤΑ τοῦ Παρθενίου περιέχονται ἐπίσης καὶ οἱ ἠχογραφήσεις τοῦ συνόλου τῶν ἐξηγήσεων τῶν ἔργων τοῦ Παρθενίου, καρπὸς τοῦ κόπου καὶ τῆς τέχνης τοῦ ψαλτικοῦ συγκροτήματος «Ρωμαίϊκο», ὑπὸ τὸν ἀγαπητὸ φίλο Γ. Μπιλάλη.
      Παραδίδοντας τὴν παροῦσα ἔκδοση, εὐχαριστῶ ἐν πρώτοις τὸν Δωρεοδότη Θεὸ καὶ τὴν Κυρία Θεοτόκο ποὺ μὲ ἀξίωσαν νὰ πραγματοποιήσω καὶ νὰ φέρω εἰς πέρας τὸ παρὸν ἔργο. Εὐχαριστῶ τὸν Σεβαστὸ Ἅγιο Καθηγούμενο τῆς IMMM, π. Νήφωνα Καψάλη, γιὰ τὴν ἀποδοχὴ τῆς πρότασης, τὴν ἀνάληψη τῆς ἔκδοσης καὶ τὴν παντοία ὑποστήριξη γιὰ τὴν πραγμάτωσή της. Εὐχαριστῶ τὸν ἀγαπητὸ φίλο, φοιτητή μου καὶ συνεργάτη Γιῶργο Μπιλάλη γιὰ τὴν ἰδέα καὶ τὴν παρακίνηση νὰ ἐπιχειρήσω τὸ παρὸν ἔργο, τὸν κόπο του γιὰ τὴν πραγματοποίηση τῶν φωτογραφήσεων τῶν χειρογράφων, ἀλλὰ καὶ τὴν γενική επιμέλειά του στὴν ἄρτια παρουσίαση τῆς ἐκδόσεως. Τὸν εὐχαριστῶ καὶ γιὰ τὴν ἀνάληψη καὶ πραγματοποίηση τῶν ἐξαιρετικῶν μουσικῶν ἐκτελέσεων μὲ τὸ ψαλτικὸ σύνολο «Ρωμαίϊκο», καθὼς καὶ ὅλα τὰ μέλη τοῦ συγκροτήματος καὶ τοὺς φίλους ποὺ ἐκτάκτως συνέδραμον ψάλλοντες. 
      Εὐχαριστῶ τὸν Καθηγούμενο τῆς Ἱ. Μ. Βατοπαιδίου κ. Ἐφραίμ, καθὼς καὶ τοὺς πατέρες τῆς Μονῆς, ἰδιαιτέρως δὲ τὸν βιβλιοθηκάριο π. Φίλιππο, γιὰ τὴν φωτογράφηση καὶ παραχώρηση πρὸς ἔκδοση φωτογραφιῶν μελῶν τοῦ Παρθενίου ἀπὸ τὰ χειρόγραφα τῆς Μονῆς. Εὐχαριστῶ ἐπίσης τὸν Καθηγούμενο τῆς Ἱ. Μονῆς Ξενοφῶντος κ. Ἀλέξιο γιὰ τὴν παραχώρηση των χειρογράφων τῆς Μονῆς γιὰ φωτογράφηση καὶ ἔκδοση τῶν Πασαπνοαρίων τοῦ Παρθενίου. Ἐπίσης, εὐχαριστῶ τὴν Ἐθνικὴ Βιβλιοθήκη τῆς Ἑλλάδος καὶ τὸν ἀγαπητὸ ἀείμνηστο Διευθυντή της Φίλιππο Τσιμπόγλου γιὰ τὴν παραχώρηση πρὸς ἔκδοση φωτογραφιῶν μὲ μέλη τοῦ Παρθενίου, καθὼς καὶ τὸ προσωπικὸ τοῦ Τμήματος Χειρογράφων τῆς ΕΒΕ γιὰ τὴν ἀγάπη τους καὶ συνεργασία τους στὰ τέσσερα ἔτη ποὺ ἐργάστηκα ἐκεῖ, ὅπου εἶχα καὶ τὴν εὐκαιρία νὰ ἐρευνήσω πολλὰ πράγματα σχετικὰ μὲ τὰ ἔργα τοῦ Παρθενίου καὶ τὴν ἐξήγησή τους.
      Εὐχαριστῶ, ἐπίσης, τὸν «Μαΐστορα τῆς τυπογραφικῆς τέχνης», ἀγαπητὸ κ. Ἰωάννη Σούκη, ὁ ὁποῖος ὄχι μόνο δημιούργησε, ἔπειτα ἀπὸ δική μας προτροπὴ καὶ χορήγηση χειρογράφων, τὴν μουσικὴ γραμματοσειρὰ (open type font) «Χουρμούζιος», ἀποτυπώνοντας ἠλεκτρονικὰ τὴν γραφὴ τοῦ κατ᾿ ἐξοχὴν ἐξηγητοῦ τῆς ΝΜ Χουρμουζίου Χαρτοφύλακος (†1840), καὶ μὲ αὐτὴν ἀνέλαβε τὴν δακτυλογράφηση τῶν χειρογράφων δοκιμίων μου στὴν ΝΜ, ἀλλὰ ἐπιμελήθηκε μὲ τέχνη καὶ μεράκι καὶ τὴν τυπογραφικὴ διευθέτηση ὅλων τῶν μερῶν τῆς ἐκδόσεως.

Δρ Ἰωάννης Ἀρβανίτης, Ph.D.
Ἀναπληρωτὴς Καθηγητὴς τῆς Ἀνατολικῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας
Ἰόνιο Πανεπιστήμιο, Κέρκυρα