ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΚΑΘΗΓΟΥΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΟΝΗΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ, ΑΓΙΟΥ & ΜΕΓΑΛΟΥ ΜΕΤΕΩΡΟΥ

Ὁ μοναχισμὸς τῆς καθ’ ἡμᾶς Ἀνατολῆς χαρακτηρίζεται εἰς ὅλην τὴν ἱστορίαν του ἀπὸ φιλόκαλλο πνεῦμα· ὡς ἐκ τούτου, ἡ καλλιτεχνικὴ παραγωγή, εἰς ὅλας τὰς ἐκφάνσεις ποὺ συναντοῦμε εἰς τοὺς τόπους ἀσκήσεως, ἤτοι εἰς τὰ μοναστήρια, ἦτο καὶ εἶναι ἐκτενεστάτη. Ὀφείλουμε ὅμως νὰ σημειώσουμε ὅτι ἡ τέχνη ἀποτελεῖ πάρεργο εἰς τὴν ζωὴ τοῦ μοναχοῦ. Ἀλλὰ τοῦτο εἰς τὰς ἀπαρχὰς τοῦ μοναστικοῦ του ἀγῶνος. Ὡς γνωστόν, ὁ μοναχὸς ἐγκαταλείπει τὸν κόσμον, τοὺς ἐν τῷ κόσμῳ καὶ τὰ ἐν κόσμῳ, ἀναζητῶν διακαῶς τὸ ἕν, οὗ ἔστι χρεία. Ἔχων ἐγκαταλείψει, ὡς περιττὸν βάρος, κάθε εἴδους αὐτοαναφορικότητος, ἀναλώνει τὶς δυνάμεις του εἰς μία συνεχὴ ἀναφορὰ τῆς ζωῆς του, ἀλλὰ καὶ τοῦ σύμπαντος κόσμου, εἰς τὴν Θείαν Παναγάπη. Ὄντας πιστὸς εἰς τοιαύτην βιοτήν, οἱ αἰσθήσεις καὶ οἱ διαθέσεις τοῦ μοναχοῦ ἐξαγιάζονται, ἀποκτᾶ δὲ «καινὴν» αἰσθητικήν, ἐναρμονισμένη μὲ τὸν ὑλικὸ κόσμο, τὴν φύση καὶ τὸν ἄνθρωπο. Ὁ καλλιτέχνης μοναχός, παραδίδοντας τρόπον τινὰ τὸ χάρισμά του εἰς τὸν Θεὸν καὶ ἀναλισκόμενος εἰς τὸ ἕν οὗ ἔστι χρεία, λαμβάνει ἀντιδώρως τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ καὶ δι’ αὐτῆς μίαν ἀνωτέραν αἴσθησιν περὶ τῆς τέχνης. Οὕτως ἡ τέχνη παύει νὰ εἶναι πάρεργον καὶ γίνεται βαθμιαίως ὑπουργικὸν ὄργανον τῆς προσευχητικῆς καὶ σταυρικῆς ἐν Χριστῷ ζωῆς. Χαρακτηριστική, διὰ τὰ μετεωριτικὰ πράγματα, περίπτωση καλλιτέχνου μοναχοῦ, ὁ ὁποῖος ἐξήσκησε τὴν τέχνη του ὄχι ὡς πάρεργον, ἀλλ’ ὡς ὄργανον δοξολογίας τοῦ Θεοῦ, εἶναι ἐκείνη τοῦ ἡγουμένου Παρθενίου τοῦ Μουσικωτάτου.

Ὁ ἱερομόναχος Παρθένιος «Ὀρφίδης», ὁ Μελωδὸς (†1807), καθηγούμενος τῆς ἱερᾶς βασιλικῆς μονῆς τοῦ Ἁγίου καὶ Μεγάλου Μετεώρου (Μεταμορφώσεως τοῦ Σωτῆρος), ἀποτελεῖ μία ἀπὸ τὶς σημαντικότερες μορφὲς τῆς τοπικῆς Ἐκκλησίας καὶ τοῦ Ἑλληνισμοῦ εἰς τὰ τέλη τοῦ 18ου καὶ εἰς τὶς ἀρχὲς τοῦ 19ου αἰῶνος. Ἐπὶ τῆς ἡγουμενίας του ὁ μοναχικὸς βίος στὸ μοναστήριο τοῦ Μετεώρου γνωρίζει πνευματικὴ ἀκμή, παρὰ τὶς δυσμενεῖς κοινωνικὲς καὶ οἰκονομικὲς συνθῆκες. Ἡ πνευματικὴ αὐτὴ ἀκμὴ ἀποδεικνύεται, μεταξὺ ἄλλων, καὶ ἀπὸ τὴν διαμόρφωσιν ἰδιαιτέρας λειτουργικῆς καὶ ψαλτικῆς παραδόσεως στὸ μοναστήριο, δεδομένου ὅτι ὁ Παρθένιος, μαθητὴς τοῦ Πρωτοψάλτου τῆς μητροπόλεως Λαρίσης Ἀναστασίου Ραψανιώτου, κατέλιπε λαμπρὸ καὶ πρωτότυπο μουσικὸ ἔργο. Τὸ ψαλτικὸν ἔργον τοῦ Παρθενίου, γραμμένο εἰς τὴν παλαιὰ σημειογραφίαν τῆς ἐποχῆς του, παρέμενε «ἀπολιθωμένο» μέσα εἰς τὰ μουσικὰ χειρόγραφα, ἄγνωστο εἰς τοὺς ἱεροψάλτες μέχρι σήμερα. Πρώιμες μουσικολογικὲς παρατηρήσεις καὶ ἑρμηνεῖες ἐδόθησαν ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῶν ἑορτασμῶν τῶν 600 χρόνων ἀδιάλειπτης μοναχικῆς παρουσίας τῶν Μετεώρων, ἀλλὰ ἦταν λιγοστὲς καὶ δὲν παρουσίαζαν τὸ ἔργο εἰς ὅλην τὴν ἔκτασίν του.

Ἡ ἀνὰ χεῖρας ἔκδοσις παρουσιάζει τὰ Ἅπαντα τοῦ κὺρ Παρθενίου τοῦ Ψάλτου καὶ δὴ εἰς τρεῖς ἄξονες: α. Τὰ πρωτότυπα μουσικὰ κείμενα εἰς τὴν παλαιὰ γραφὴ ἀπὸ τὰ κύρια χειρόγραφα ἀρ. 329 καὶ 340 τῆς Μονῆς μας καθὼς καὶ δείγματα ἀπὸ ἄλλα χειρόγραφα ποὺ περιέχουν συνθέσεις τοῦ Παρθενίου, β. τὴν ἐξήγησή τους εἰς τὴν Νέα Μέθοδο, αὐτὴν ποὺ διαβάζουν οἱ σημερινοὶ ψάλτες, καὶ γ. τὴν μουσικὴ ἐκτέλεσι τῶν Ἁπάντων τοῦ Παρθενίου εἰς ἐγγραφὴν 8 ὡρῶν, τὸ περιεχόμενο τῶν ὁποίων δίδεται καὶ εἰς ψηφιακὴ μορφή. Ἡ ἔκδοσις αὐτὴ ἀποτελεῖ τὴν ἀπαρχὴ εὐρυτέρας ἐκδοτικῆς προσπαθείας γιὰ τὴν προβολὴ τοῦ λειτουργικοῦ καὶ μουσικοῦ θησαυροῦ τῆς μονῆς τοῦ Μεγάλου Μετεώρου. Πρόκειται δι’ ἕναν πνευματικὸ θησαυρὸ ἀνεκτίμητο καὶ πολυτρόπως ὠφέλιμο εἰς τὴν διαχρονικὴ δοξολόγηση τοῦ Τριαδικοῦ Θεοῦ, ὅπως ἐκφράζεται εἰς τὴν Ἀνατολικὴ Ἐκκλησία.

Διὰ τὴν πραγματοποίηση τοῦ σκοποῦ αὐτοῦ ἐπικαλεσθήκαμε τὴν συνεργασία τῶν μουσικολόγων κ. Ἰωάννου Ἀρβανίτη καὶ κ. Γεωργίου Μπιλάλη, οἱ ὁποῖοι ἐργάσθηκαν φιλοπόνως διὰ νὰ ἀξιοποιήσουν ἐπιστημονικῶς τὸ σωζόμενο ὑλικὸ τοῦ Παρθενίου. Ὁ μὲν κ. Ἀρβανίτης, μουσικολόγος καὶ καθηγητὴς τοῦ Ἰονίου Πανεπιστημίου, ἀνέλαβε τὸ κύριο ἔργον τῆς ὀρθῆς ἐξηγήσεως τῶν ἔργων τοῦ Παρθενίου, ἀπὸ τὴν παλαιὰ σημειογραφία εἰς τὴν Νέα Μέθοδο, καθὼς καὶ τὸν μουσικολογικὸ σχολιασμό, ἐξηγώντας τὸ σύνολο τοῦ ἔργου καὶ βελτιώνοντας τὴν ἐργασία τῶν προγενεστέρων ἐξηγητικῶν προσπαθειῶν. Ὁ δὲ κ. Μπιλάλης, ἔχοντας τὴν γενικὴ διεύθυνση καὶ ἐπιμέλεια παραγωγῆς τῆς παρούσης ἐκδόσεως, ἐδίδαξε καὶ ἑρμήνευσε τὰ Ἅπαντα τοῦ κὺρ Παρθενίου μὲ τοὺς διακεκριμένους ψάλτες τοῦ μουσικοῦ συνόλου «Ῥωμαίϊκο». Εὐχαριστοῦμε ἐκ βάθους καρδίας ἀμφοτέρους, διὰ τὸν κόπο καὶ τὸν ζῆλο τους εἰς τὴν πραγματοποίησιν τῆς ἐκδόσεως τῶν Μουσικῶν Ἁπάντων τοῦ ἡγουμένου Παρθενίου.

Εὐχόμεθα ἡ παροῦσα ἔκδοσις νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν καθιέρωσιν τῆς μουσικῆς παραδόσεως τοῦ μοναστηρίου μας καὶ δι’ αὐτῆς εἰς τὴν πνευματικὴν ἀνύψωσιν ὅσων εὐλαβοῦνται τὰ Ἅγια Μετέωρα, διὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, διὰ πρεσβειῶν τῆς Παναγίας τῆς Μετεωριτίσσης καὶ τῶν ὁσίων κτιτόρων τοῦ Μεγάλου Μετεώρου, Ἀθανασίου καὶ Ἰωάσαφ.

 

Ὁ καθηγούμενος
Ἀρχιμανδρίτης Νήφων
καὶ οἱ σὺν ἐμοὶ ἐν Χριστῷ ἀδελφοί